Άρθρο

  • Διακοπή καπνίσματος και σωματικό βάρος
    Διατροφική Συμβουλευτική

Τα τελευταία χρόνια έχουν διεξαχθεί πολλές έρευνες για τις ασθένειες, που μαστίζουν τη σύγχρονη κοινωνία σε μια προσπάθεια να τις κατανοήσουμε καλύτερα και να δημιουργήσουμε ένα πλαίσιο αποτελεσματικής πρόληψης. Το κάπνισμα και η παχυσαρκία συχνά πρωταγωνιστούν ως οι κύριοι ύποπτοι σε έρευνες, που εξετάζουν πληθώρα ασθενειών όπως ο καρκίνος, ο σακχαρώδης διαβήτης και τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Υπολογίζεται ότι σε παγκόσμιο επίπεδο 1 στους 5 θανάτους αποδίδεται στο κάπνισμα, ενώ σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία, η παχυσαρκία ακολουθεί αμέσως μετά. Είναι ενδιαφέρον να σημειώσουμε, ότι και οι δύο κορυφαίοι παράγοντες κινδύνου στους οποίους αποδίδεται περίπου το 30-40% των θανάτων, είναι βασικά στοιχεία της συμπεριφοράς του ατόμου ως προς την υγεία του και στον έλεγχο του να τα τροποποιήσει.

Πολλές είναι οι έρευνες, που έχουν παρατηρήσει ότι οι καπνιστές είναι άνθρωποι με χαμηλότερο σωματικό βάρος από τους μη-καπνιστές. Έχουν προταθεί πολλοί μηχανισμοί για να εξηγήσουν το φαινόμενο αυτό, και τα μέχρι τώρα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι είναι βάσιμοι και πιθανώς λειτουργούν αθροιστικά. Έχει αποδειχθεί ότι το κάπνισμα αυξάνει τον βασικό μεταβολισμό του σώματος και κατά συνέπεια και τις ενεργειακές του ανάγκες. Πιο συγκεκριμένα, καπνίζοντας 1 τσιγάρο, προκαλείται μια αύξηση της τάξης του 3% στις ενεργειακές δαπάνες του σώματος, εντός 30 λεπτών, ενώ καπνίζοντας 4 τσιγάρα με περιεκτικότητα 0.8 mg νικοτίνης το καθένα, η αύξηση φθάνει το 3.3% και διαρκεί 3 ώρες. Επιπλέον, το κάπνισμα μειώνει την όρεξη και κατ' επέκταση και την κατανάλωση τροφής. Αυτό συμβαίνει αφ' ενός από την επίδραση της νικοτίνης στα κέντρα του εγκεφάλου, που ελέγχουν το μηχανισμό πείνας-κορεσμού (υποθάλαμος) και αφ' ετέρου από τα πρόσθετα συστατικά στον καπνό.

Η δημοσίευση των εσωτερικών σημειώσεων των καπνοβιομηχανιών είναι αποκαλυπτική. Σε αυτά τα σημειώματα, αναφέρεται η χρήση πρόσθετων ανορεξιογόνων συστατικών όπως το ταρταρικό οξύ. Από την διεξοδική μελέτη της αλληλογραφίας αυτής, είναι προφανής η προσπάθεια ενδυνάμωσης της ανορεξιογόνου ιδιότητας του τσιγάρου. Τέλος, λόγω του ότι το κάπνισμα είναι ένας από τους κυριότερους παράγοντες για ασθένειες με μεγάλη απώλεια μυϊκού ιστού όπως ο καρκίνος, το χαμηλό βάρος των καπνιστών που παρατηρείται στις έρευνες, μπορεί να είναι χαρακτηριστικό μιας τέτοιας ασθένειας που δεν έχει διαγνωσθεί.

Ήταν, λοιπόν, αναμενόμενο να υπάρξει η υπόθεση ότι όσα περισσότερα τσιγάρα καπνίζει κάποιος, τόσο χαμηλότερο βάρος θα έχει. Στην πραγματικότητα αυτό που παρατηρήθηκε ήταν ότι οι καπνιστές χωρίζονται σε 2 κατηγορίες. Εκείνους με μέτρια χρήση καπνού (<40 τσιγάρα/ημέρα), που το βάρος τους είναι όντως χαμηλότερο, και εκείνους με μεγάλη χρήση καπνού (>40 τσιγάρα/ημέρα), που το βάρος τους είναι υψηλότερο από τους μη-καπνιστές. Συνήθως, τα άτομα, που καπνίζουν μεγάλο αριθμό τσιγάρων ημερησίως, τείνουν να έχουν κι άλλες συνήθειες στον τρόπο ζωής τους, που δεν προάγουν την καλή υγεία, όπως καθιστική ζωή, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και η ανθυγιεινή διατροφή.

Οι παράγοντες αυτοί μπορούν να αντισταθμίσουν και ακόμα να ξεπεράσουν τις «αδυνατιστικές» ιδιότητες του καπνίσματος αλλά σε καμία περίπτωση δεν αντισταθμίζουν τα οφέλη στην υγεία που προκύπτουν από τη διακοπή του καπνίσματος. Πιο συγκεκριμένα, οι μηχανισμοί στους οποίους το κάπνισμα εμπλέκεται συμπεριλαμβάνουν αλλαγές στην λειτουργία της ινσουλίνης, στην δραστηριότητα του συμπαθητικού νευρικού συστήματος, στη σωματική δραστηριότητα, και στο μοτίβο επιλογής τροφών. Συνοπτικά στο παρακάτω σχήμα αναλύονται οι επιδράσεις του καπνίσματος και η σχέση τους με την εμφάνιση ασθενειών.

 kapnisma kai baros

Αν και έχουν δαπανηθεί πολλά χρήματα στις διαφημιστικές εκστρατείες των φορέων υγείας προάγοντας τη διακοπή του καπνίσματος και τονίζοντας τις βλαβερές του επιπτώσεις, η χρήση του και κατά συνέπεια οι θάνατοι που αποδίδονται σε αυτό συνεχίζουν να παραμένουν σε υψηλά επίπεδα. Ορισμένοι καπνιστές μπορεί να εμφανίζονται απρόθυμοι να διακόψουν το κάπνισμα επειδή τα «μειονεκτήματα» της διακοπής εμφανίζονται πολύ νωρίτερα από τα σαφή πλεονεκτήματα στην υγεία τους. Ένα πιθανό «μειονέκτημα» είναι και η πρόσληψη βάρους. Οι άνθρωποι, και περισσότερο οι γυναίκες, ακόμα αναφέρουν το έλεγχο του βάρους σαν ένα κύριο εμπόδιο στην προσπάθεια τους να διακόψουν το κάπνισμα ή ακόμα αναφέρουν την «αδυνατιστική» του ιδιότητα σαν λόγο για να το αρχίσουν. Πράγματι, η διακοπή του καπνίσματος είναι συσχετισμένη με μια μέτρια πρόσληψη βάρους. Η αύξηση του βάρους για το μέσο άνθρωπο, που διακόπτει το κάπνισμα, είναι 2-4 κιλά, ενώ σε ένα μεγάλο ποσοστό των ατόμων, που φτάνει το 50%, η αύξηση αυτή είναι ακόμα μικρότερη. Μεγαλύτερη πρόσληψη βάρους εμφανίζεται μόνο σε μια μειοψηφία από αυτούς που διακόπτουν κι εκεί εμπλέκονται και άλλοι παράγοντες που δεν ανήκουν στη φυσιολογία του σώματος.

Η αύξηση αυτή δικαιολογείται από την αποκατάσταση όλων εκείνων των μηχανισμών, που διαταράσσονται από το κάπνισμα. Η επίδραση της νικοτίνης στο μεταβολισμό εκλείπει, και έχουμε μια μικρή μείωση στις ενεργειακές δαπάνες, όπως επίσης και η ανορεξιογόνος ιδιότητα του τσιγάρου που επισύρει μια μέτρια αύξηση της κατανάλωσης τροφής της τάξης των 250-300 θερμίδων. Εφόσον, η αύξηση και/ή ο έλεγχος του βάρους είναι σημαντικός παράγοντας στη λήψη της απόφασης διακοπής του καπνίσματος, θα πρέπει να ενταχθεί και στα αντίστοιχα προγράμματα-παρεμβάσεις των εκάστοτε φορέων. Μπορεί να αποφευχθεί με διατροφικές παρεμβάσεις και προγράμματα, που στοχεύουν στην αύξηση της σωματικής δραστηριότητας.

Πρακτικές συμβουλές για να αποφύγετε την αύξηση βάρους μετά τη διακοπή του καπνίσματος.

  • Η μείωση του μεταβολικού ρυθμού και η αύξηση της κατανάλωσης τροφής σίγουρα αποτελούν μεγάλο μέρος του προβλήματος αύξησης βάρους. Η σταθερότητα των γευμάτων κατά τη διάρκεια της ημέρας και όχι ο έντονος περιορισμός είναι ο τρόπος για να επαναρυθμίσετε το μεταβολισμό σας και να αποκαταστήσετε συντομότερα το μηχανισμό που ελέγχει την πείνα και τον κορεσμό. Έρευνες αναφέρουν ότι η στέρηση τροφής μπορεί να υπονομεύσει την ικανότητα ενός καπνιστή να αντισταθεί στο κάπνισμα. Ζητήστε βοήθεια από ένα διαιτολόγο για να διασφαλίσετε την καλύτερη δυνατή θρέψη στην περίοδο ανάρρωσης του σώματος σας από τις βλάβες που προκαλεί το κάπνισμα.
  • Πολλά από τα πρόσθετα συστατικά του καπνού έχουν σημαντική επίδραση στο στόμα σας προκαλώντας ξηρότητα και αποστροφή από την τροφή. Για το λόγο αυτό, το κάπνισμα είναι συνδυασμένο με την κατανάλωση περισσότερων υγρών. Φροντίστε να κρατήσετε την κατανάλωση υγρών υψηλά για να έχετε την απαραίτητη ενυδάτωση στο σώμα σας και να διευκολύνετε την απόχρεμψη όσο οι πνεύμονες σας ανακτούν την κινητικότητα τους. Αποφύγετε την κατανάλωση ροφημάτων που είχατε συνδυάσει με το κάπνισμα για να περιορίσετε τις πιθανότητες υποτροπής στον καπνό.
  • Εφόσον με τη διακοπή του καπνίσματος έχουμε μείωση του μεταβολικού ρυθμού, ένας από τους ασφαλέστερους και αποτελεσματικότερους τρόπους να τον επαναφέρουμε στο αρχικό του σημείο, είναι η δραστηριότητα και η άσκηση. Αφ' ενός θα περιορίσει περεταίρω την πρόσληψη βάρους, και αφ' ετέρου θα αποτελέσει μια νέα συμπεριφορά που προάγει την υγεία μας με πολλούς τρόπους.
  • Η διακοπή του καπνίσματος δεν είναι μια εύκολη υπόθεση. Σίγουρα η προσπάθεια σας θα γίνει λίγο πιο εύκολη αν έχετε συνοδοιπόρους σε αυτή. Ζητήστε βοήθεια από το περιβάλλον σας, απευθυνθείτε σε κρατικούς φορείς, συλλόγους ή ομάδες διακοπής καπνίσματος και δεχθείτε όση βοήθεια σας προσφέρουν.

Πηγές:

  1. Froom, P., Melamed, S., Benbassat, J. (2010) Smoking cessation and weight gain. The Journal of Family Practice, 46(6), 460-4.
  2. Leeman R.F., O'Malley S.S., White M.A., McKee S.A. (2010) Nicotine and food deprivation decrease the ability to resist smoking. Psychopharmacology. 212(1), 25-32.
  3. Perkins, K.A. (1993) Weight gain following smoking cessation. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 61(5).
  4. Williamson, D.F., Madans, J., Anda, R.F., Kleinman, J.C., Giovino, G.A. and Byers, Τ. (1991) Smoking Cessation and Severity of Weight Gain in a National Cohort. New England Journal of Medicine, 324, 739-745.

 


Όλα τα πεδία πρέπει να συμπληρωθούν.











Πίσω